Ókeypis koppseting fyri lívmóðurhálskrabbamein

Hent at vita, tá tú skalt koppsetast

Nú kanst tú verða koppsett ókeypis, tá tú fyllir 12 ár

Allar gentur og kvinnur, sum eru føddar 1. januar 1985 ella seinni - og sum hava fylt 12 ár – kunnu verða koppsettar ókeypis fyri lívmóðurhálskrabbamein. Koppsetingin skal verða liðug, áðrenn tú fyllir 28 ár. Um tú ikki er liðugt koppsett, áðrenn tú fyllir 28 ár, rindar tú sjálv tann partin av koppsetingini, sum restar í.

Hvar og hvussu fer koppsetingin fram?

Koppsetingin fer fram hjá egnum kommunulækna. Tú skalt bara ringja og avtala eina tíð hjá kommunulæknanum. Til gentur millum 12 og 15 ár verður koppsetingin veitt sum tvey prik, sum verða givin við 5 til 13 mánaða millumbili. Til gentur omanfyri 15 ár verður koppsetingin givin sum trý prik, sum verða givin við innanfyri 12 mánaðir. Kommunulæknin hevur koppingarevnið. Eftir koppsetingina skalt tú sita í 15 til 20 minuttir í bíðirúminum, soleiðis at kommunulæknin kann tryggja sær, at tú ikki verður illa fyri aftaná koppsetingina.

Hjáárin

Tú kanst blíva eitt sindur eym, reydlig og hovna, har tú ert prikað. Nakrar gentur fáa eitt sindur av fepri. Í hendinga førum kann koppsetingin elva til eina ovurviðkvæmisreaktión.

Verður tú koppsett minkar vandin fyri at fáa lívmóðurhálskrabbamein

HPV-koppsetingin verjir ímóti teimum sløgunum av HPV-virusum, sum elva til nógv teir flestu tilburðirnar av lívmóðurhálskrabbameini. Koppsetingin verjir eisini ímóti fleiri øðrum sløgum av krabbameini - til dømis onkur sløg av krabba í endatarminum og í svølginum.

Koppsetingin minkar um vandan fyri at fáa kynsfinnur

HPV kann elva til kynsfinnur (kønsvorter). Á sama hátt, sum til ber, at hava finnur á fingrum og fótum, ber til at fáa finnur á ella rundanum kynsgøgnini. Kynsfinnur eru ikki vandamiklar, men tær kunnu vera torførar at fáa burtur. Koppsetingin verjir ímóti teimum sløgunum av HPV-virusum, sum elva til flestu kynsfinnurnar.

Best er at koppsetast, áðrenn tú verður smittað

Koppseting fyri HPV-virus virkar best, um tú verður koppsett, áðrenn tú verður smittað. Tí skalt tú koppsetast so tíðliga sum gjørligt - helst áðrenn tú verður seksuelt virkin. Ungar seksuelt virknar gentur og kvinnur kunnu eisini fáa gagn av koppsetingini, hóast tær møguliga eru smittaðar. 

Hvat er HPV-virus?

HPV (Humant Papillovirus) er eitt felagsheitið fyri meira enn 100 ymisk sløg av virusum, ið hvør hevur eitt nummar. Minst 15 sløg av HPV-virus kunnu elva til lívmóðurhálskrabbamein. Tey mest vanligu sløgini av HPV eru 16 og 18. HPV er eitt ógvuliga vanligt virus, serliga ímillum ung. Virusið smittar lætt, um tú hevur kynsligt samband við ein, sum hevur virusið. Hjá teimum flestu hvørvur brunin av sær sjálvum. Hjá øðrum verður virusið verandi og kann elva til kyknubroytingar, sum seinni í lívinum kunnu elva til lívmóðurhálskrabbamein.

Hít minkar um vandan fyri smittu

Hóast tú verður koppsett, er tað týdningarmikið, at tú verjir teg við at brúka hít, tá kynslívið byrjar. Hítin verjir eisini ímóti at verða við barn, umframt kynssjúkum, sum Klamydia, HIV og kynsfinnum.

Fyribyrgjandi kanning ímóti lívmóðurhálskrabbameini

Landssjúkrahúsið sendir eitt bræv til allar kvinnur, ið verða 25 ár, um eina fyribyrgjandi kanning móti lívmóðurhálskrabba. Fyribyrgjandi kanningarnar fara fram hjá egnum kommunulækna. Kvinnan ringir sjálv til kommunulæknan at biðja um tíð fyri fyribyrgjandi kanningarnar. Tað er sera umráðandi, at tú fert til fyribyrgjandi kanningar ímóti lívmóðurhálskrabbameini, hóast tú ert koppsett. Fyribyrgjandi kanningarnar eru eitt tilboð til allar kvinnur í aldrinum 25-60 ár. Endamálið við fyribyrgjandi kanningunum er at finna og viðgera kyknubroytingar, áðrenn tær gerast hættislingar og elva til krabbamein.


HENTAR SLÓÐIR

Tú kanst lesa meira um HPV, fyribyrging av lívmóðurhálskrabbameini og koppseting á:

Stop HPV
Sundhedsstyrelsen - HPV vaccination 


Brot úr kunngerð um ókeypis koppseting ímóti ávísum sjúkum

Kunngerð nr. 126 frá 2. desember 2015 um ókeypis koppseting ímóti ávísu sjúkum, sum broytt við kunngerð nr. 148 frá 22. november 2018:

§ 4. Kvinnur, sum eru føddar 1. januar 1985 ella seinni, kunnu, tá tær hava fylt 12 ár, verða koppsettar ókeypis ímóti lívmóðurhálskrabbameini. Koppsetingin skal verða fram innan kvinnan fyllir 28 ár.


  HPV faldari (2,3 MB)


 
   
Børn

Børn

 

Les meira
Ung

Ung

 

Les meira
Foreldur

Foreldur

 

Les meira
 
 
         
      GIGNI - heilsufrøði til børn & ung • Niels Finsensgøta 37 • Postboks 132 • 110 Tórshavn • Tlf. 562300